Custas poesias ddas poneus cumenti agiudu de s’Òfitziu de sa Lìngua Sarda a chini bolit cumentzai a ligi in sardu, ca is poesias, po su fatu de tenni is peis crutzus (versi brevi) arresurtant prus fàtzilis.
Ddas eus pigadas de su lìburu Contras a sa gherra (Aipsa edizioni, Casteddu 2003).
Ddas at tradusias in sardu Giusepi Pusceddu. Nosu ddas eus torradas a arregulai a grafia campidanesa moderna e ndi eus bogau is italianismus.
Richard Rive. Anc’acabat sa circhiolla
Anc’acabat sa circhiolla
Ddoi at a essi unu logu, fradi,
Anca su mundu podit cantai calisisiat cantzoni,
E nosu eus a cantai impari, fradi,
Tui e deu, mancai tui siast biancu, e deu no.
At a essi unu cantu tristu, fradi,
Ca no connosceus s’arrexoni,
E est un’arrexoni mala a imparai.
Ma nosu dda podeus imparai, fradi, tui e deu.
No s’agatat un’arrexoni chi siat arrexoni niedda.
No s’agatat un’arrexoni chi siat arrexoni bianca.
Nc’est mùsica sceti, fradi,
E custa mùsica, nosu eus a cantai
Anc’acabat sa circhiolla.
Gianni Rodari. Su verbu prantai
Tocat a prantai medas sordaus
po fai cresci unu tenenti.
Tocat a prantai medas tenentis
po fai cresci unu generali.
Tocat a prantai medas generalis
po no fai cresci prus nudda.
G.Awoonor Williams. Cantu de gherra
Candu nosu eus a partiri, sa terra, at a tremi,
Sa gherra est a intru de is barracas nostas etotu;
Is govardus si nd’iant a depi arretirai
E abarrai in domu cun is fèminas.
Sa gherra est in pitzus nostu
Est a intru de is barracas nostas etotu;
E is fillus de is òminis dd’ant a gherrai
Lassa chi arretronint is fosilis de su biancu
E chi su fumu si coberrat
Nosu ddus gherraus po morri.
Nosu eus a morri in sa batalla
No s’at a praxi sa morti in perunu atru logu,
Is fosilis nostus ant a morri cun nosu
E is gorteddus nostus acutzus ant a morri cun nosu
Nosu eus a morri in sa batalla
Alexander O’Neil. Amigu
Si connosceus apenas
Incingiaus su fueddu amigu.
Amigu est una scaringiada ‘e arrisu
de ‘uca in buca
una mirada bella lìmpia
una domu, mancai pòbora, chi si ‘onat
unu coru prontu a tocai
in sa manu nosta!
Amigu est su contràriu de anemigu!
Franco Fortini. Aillargu aillargu…
Aillargu aillargu si faint sa gherra.
Su sànguni de is atrus si spratzinat in terra.
Deu custu mengianu mi seu fèrriu
cun d-unu cambu de arrosa, pungendimì unu didu.
Sucendi cussu didu, pensau a sa gherra.
Oh genti pòbora, ita trista est sa terra!
No potzu giuai, no potzu fueddai,
no potzu partiri po celu o po mari.
E fintzas chi podia, o genti chen’‘e defensa,
no tengu s’aràbiu! Tengu pagu s’ingresu!
Ia podi asuta ‘e sa conca de is corpus in terra
ponni unu libru miu prenu de poesias?
No creu. Acabeus sa lera trista.
Poneusì una màllia, ca su soli sparessit.
Agostinho Neto. De Sanguinantis e zeurrantis
Labai is manus nostas
obertas a sa fraternidadi ‘e su mundu
po su tempus benidori e’ su mundu
unias in sa siguresa
po su deretu po sa cuncòrdia po sa paxi.
In is didus nostus crescint arrosas
cun is nuscus de su Zaire chi no fait a domai
cun sa mannària de is truncus de su Maiombe
In is spirìtus
sa caminada de s’amighèntzia po s’Àfriga
po su mundu
is ogus nostus sànguni e vida
furriaus a is manus acinnendu amori in totu su mundu
manus in s’arrisu benidori ispiradoras de fidi in sa biatzesa
de s’Àfriga terra Àfrica umana
de s’Àfriga stremenada
Hans Magnus Enzensberger. Hotel fraternitè
a chini no tenit dinai po si comporai un’ìsula
a chini a faci de su cìnema abetat s’arreina de Saba
a chini scorriat s’ùrtimu camisa sua po ferenu e su dolori
a chini in sa crapita segada cuat unu soddu
a chini si sprigat in s’ogu pintau de s’arrecatadori
a chini in sa giostra tzirrìchiat is dentis
a chini nci ghetat binu nieddu in su letu tostau
a chini fait unu fogadoni de litras e fotografias
a chini si setzit in su molu asutta ‘e sa grui
a chini ‘onat a papai a su schirritu
a chini no tenit dinai
a chini bit a issu etotu
a chini tocat is murus
a chini tzèrriat
a chini bufat
a chini no fait nudda
Primo Levi. Shemà
Bosatrus ca biveis sigurus
In is domus tèbidas de ‘osatrus,
Bosatrus chi agatais torrendi a merì
Su papai callenti e caras amigas:
Tenei contu ca custu est un’òmini
Chi traballat in su ludu
Chi no connoscit paxi
Chi certat po unu strònciu ‘ e pani
Chi morit po unu ca eja o po unu ca no.
Tenei contu ca custa est una fèmina,
Chen’‘e pilus e chen’‘e nòmini
Chen’‘e prus fortza de arregordai
Sbuidus is ogus e frida sa brenti
Cumenti un’arrana in s’ierru.
Pensai ca custu est sussèdiu:
S’arrecumandu custus fueddus.
Picaisiddus in su coru
Abarrendu in domu andendu po is bias,
Crochendisì pesendisindi;
Torraiddus a nai a fillus de ‘osatrus.
Desinuncas chi si nd’arruat sa domu,
Sa maladia no si fetzat movi,
Cussus chi eis a fai nasci si nci girint sa cara.
Danilo Dolci. bogau de Su limoni lunari
Faint sciri de ai mortu
Millietrexentusbintiseti cristianus,
bantaxant de nd’ai fatu andai mali
in d-unu nudda atrus deximila,
si groriant de nd’ai sciusciau
digas, indùstrias
“fintzas po fai ‘enni sa bona a sa genti”,
de nd’ai scunfùndiu ùndixi bias:
stremus de atrus tempus
su stermìniu ddu tzèrriant vitòria.
Nazim Hikmet. Is manus de bosatrus e is fàulas insoru
Is manus de bosatrus arraspianosas che perdas
tristas che anninnias intonadas in presoni,
grussas e mannas che animalis stranus,
is manus de bosatrus totunas a facis primadas de pipius famius
Is manus de bosatrus lestras e faineras che abis,
grais che titas prena de lati,
balorosas che sa naturalesa,
is manus de bosatrus
chi cuant una carìnnia connota asuta ‘e sa peddi arrungiosa.
Su mundu no si poderat in pitzus de is corrus de is bois,
su mundu est aguantau de is manus de bosatrus.
O òminis, òminis mius!
Si mantenint a fàulas,
ca famius
estis a tenni abisòngiu de pani e petza.
E chen’‘e ai nemancu un’‘orta papau a prexeri
In d-una mesa stèrria a tialla bianca,
lassais custu mundu
e su matedu suu càrrigu de frutu.
O òminis, òminis mius!
Prus de totu bosatrus de s’Àsia, de s’Àfriga, de Obrescidroxu de Mesu e de Acanta, de is Ìsulas de su Pacìficu,
e de sa terra mia,
chi seis prus de su setanta po centu de su gèneri umanu,
antigus e in pensus, seis cumenti a is manus de bosatrus
e cumenti is manus de bosatrus giòvunus crosidadosus e
prexosus.
O òminis, òminis mius!
Bosatrus de s’Europa, bosatrus de s’Amèriga
seis atrivius, seis billantis,
in su perdonu seis cumenti a is manus de bosatrus,
e cumenti a is manus de bosatrus fàtzilis a is trogas, fàtzilis
a is bisus…
O òminis, òminis mius!
chi contant fàulas is antennas
chi is imprentas contant fàulas
chi contant fàulas is cartellus in is murus e is bandus de su
giornali,
e chi contant fàulas in su schermu biancu is cambas
spollincas de is baddarinas,
chi contant fàulas is pregadorias,
chi is bisus contant fàulas,
chi contant fàulas is chiriellas
chi contat fàulas su sonadori in sa piola,
chi pustis de una dì disisperada contat fàulas a su noti su arraju
de sa luna,
chi contant fàulas is fueddus,
chi contant fàulas is coloris
chi is boxis contant fàulas,
chi totu cussus chi sfrùtuant su traballu de is manus de
bosatrus
e dònnia cosa e donniunu contat fàulas,
a parti is manus de bosatrus
est sceti po ddas torrai moddis cumenti a axridda sciusta
tzurpas cumenti a su scuriu,
tontas cumenti a canis de pastoris
est po ndi ddas distolli de si furriai
ca pigat a ndi scutulai
s’arrennu de is usureris e sa tirannia insoru
in custu mundu stravanau e coitosu
de anca seus po una bisita aici crutza
Paul Eluard. Bociri
Ndi calat notesta
una paxi strana in Parigi
una paxi de ogus tzurpus
de bisus chen’‘e ogus coloris
chi si pistant a is murus
una paxi de bratzus chi no serbint
de frontis bintus
de òminis assentis
de feminas svanèssias
grogas fridas e chen’‘e làgrimas
Ndi calat notesta
in s’assèliu
unu lugori stranu in Paris
in su bonu coru bèciu de Paris
su lugori sardu de is mortis
fatu a posta aresti e craru
de sa morti contras a is buginus
contras a sa morti.
Mahmoud Darvish. Unu paperi
Scri’
Seu un’arabu;
su numeru de sa tessera mia est cincuantamila;
tengu otu fillus,
s’istadi chi intrat at a nasci su de noi.
Ti dispraxit fortzis?
Scri’
Seu un’arabu;
traballu in d-una gava cun is cumpàngius de sa poboresa.
Fillus mius funt otu
Po issus ndi depu ‘ogai su pani de s’arroca,
s’arroba e su cartolàriu.
No ti pedu s’alemùsina,
e nemancu mi ingenugu in su liminaxu tuu.
Fortzis ti fai feli?
Scri’
Seu un’arabu
Chen’‘e nomini e chen’‘e titulu.
Seu passientziosu in d-unu stadu
innui totu buddit de arràbiu e ferenu.
Is arrèxinis mias si funt prantadas innoi
innantis chi nascessit su tempus,
innantis chi incumentzessint is seculus,
innantis de is cipressus, de is livàrius
e innantis chi erba crescessit.
Babu miu est unu cumpàngiu de s’arau,
no unu fillu de sennoris.
Ajaju miu issu puru fut unu messaju
chen’‘e nobilesa e acotzus.
Domu mia est sa barraca de unu castiadori
fata de sida e de canna.
Ti praxit fortzis custa postura mia?
Seu chen’‘e nomini e chen’‘e tìtulu.
Scri’
Seu unu arabu
cun is pilus a colori’e craboni
e is ogus nieddus.
Cumenti seu:
una cicia e unu akal mi coberrint sa conca;
portu is manus tostadas aposta po scarrafiai,
a chini s’atrivit a ddas tocai.
Po mei sa cosa de papai prus saboria
est fata de ollu e armidda…
Su bivimentu miu est:
una bidda disarmada…scarèscia,
cun is bias chen’‘e nòmini
e is òminis chi traballant,
totus in su sartu o in sa gava,
ma totus agradessint is bellas maneras.
Ti dispraxit fortzis?
Scri’
Seu un’arabu
A su chi nd’as furau sa’ìngia de sa sienda de is ajajus
e sa terra chi eus sempri manixau
deu e totu is fillus mius.
A nosu e a is benidoris no as lassau atra cosa,
che custas arrocas…
Ma est berus ca su guvernu de ‘osatrus
mi nd’at a furai fintzas custas arrocas,
cumenti funt narendi?
Intzaras scri’ su chi sighit;
scriiddu in artu in sa prima pagina:
“Deu no ‘ollu mali a is atrus, no ‘ollu mali a nemus;
perou…
chi mi nd’intrat su fàmini
intzaras m’ap’a papai sa petza de chini mi sdorrobat!
Atentzioni…
Castiasì de su fàmini chi tengu
e de su ferenu miu!”
Bertold Brecht. In su muru ‘ddui fiat scritu a ghisciu
In su muru ddui fiat scritu a ghìsciu:
‘olint sa gherra.
Su chi dd’at scritu
nc’est giai arrutu a terra.
Sa gherra chi nd’at a benni
no est sa primu. Innantis
nci funt stètias atras gherras.
A s’acabada de s’urtimu
nci fiant bincidoris e bintus.
In mesu ‘e is bintus sa genti pòbora
sunfriat su fàmini. In mesu de is bincidoris
sunfriat su famini sa genti pòbora etotu.
A s’ora de marciai medas no scint
ca in cabu ‘e totus màrciat su nemigu.
Sa boxi chi ddus cumandat
est sa boxi de su nemigu insoru.
E chini chistionat de su nemigu
est issu etotu su nemigu.
Santu Franciscu. Cantigu de fradi soli
Su prus artu, su prus poderosu, Sennori bonu,
po tui funt is alabàntzias, sa gròria, s’onori e dònnia beneditzioni.
A tui sceti, su prus artu, Ti dexint,
e nemus est dinnu de ti mentovai.
Alabau siast, Sennori miu, cun totu is criaduras tuas,
mascamenti Sennori Fradi Soli,
chi anneat, e Tui s’alluxentas a nosu po mesu de Issu.
E issu est bellu e arrajosu cun luxiori mannu:
de Tui, su prus artu, portat sentidu.
Alabau siast, Sennori miu, po Sorri Luna e po is steddus:
in su celu ddus as formaus crarus e pretziosus e bellus.
Alabau siast, Sennori miu, po Fradi Bentu
e po s’airi e s’annuau e su scrariu e po dònnia tempus,
chi cun custu a is criaduras tuas donas nutrimentu.
Alabau siast, Sennori miu, po Sorri Àcua,
chi est utilosa meda, umili, pretziosa e lìmpia.
Alabau siast, Sennori miu, po Fradi Fogu,
chi cun custu s’alluxentas a de noti:
e issu est bellu, prexadosu, corriatzu e forti.
Alabau siast, Sennori miu, po Sorri nosta Mamai Terra.
chi si donat a papai e si guvernat,
fait frutus cun froris colorius e erba.
Alabau siast, Sennori miu, po is chi perdonant po
s’amori tuu
e poderant maladias e tribulias.
Biaus is chi ant a suportai in paxi,
ca tui, su prus artu, ddus as a incoronai.
Alabau siast, Sennori miu, po Sorri Nosta Morti de su corpus,
chi nemus chi bivit si ndi podit scampai:
a no ddu fai a is chi ant a morri in pecau mortali;
biaus is chi s’ant agatai in sa boluntadi tua sa prus santa,
ca sa morti segunda no ddis at a noxi.
Alabai e benedixei Sennori miu e torraiddi gràtzias,
e serbeiddu cun umilidadi manna.